سرهنگ جلیل بزرگمهر

زندگی نامه

سرهنگ جلیل بزرگمهر به سال ۱۲۹۱ خورشیدی در آستارا چشم به جهان گشود. پدرش، مرحوم شیخ عبدالحمید به لحاظ اصالت به طوایف یدی اویماق لنکران قفقاز می پیوندد.

 بزرگمهر پس از تحصیل مقدماتی به خدمت در ارتش ایران پرداخت در ۱۳۱۳ به درجه ستوان دومی پیاده نایل شد. او دانشکده افسری و نیز دوره دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران (۱۳۱۸- ۱۳۱۵) را نیز گذراند و در ۱۳۲۹ به درجه سرهنگی ارتقا یافت. در خرداد ۱۳۳۱ دوره  فرماندهی و ستاد دانشگاه جنگ را تمام کرد و از مرداد ۱۳۳۱ عهده دار فرماندهی هنگ پیاده نادری (معروف به سربازخانه قصر) در تهران که جزو لشگر ۲ زرهی بود، گردید. از ۱۶ شهریور ۱۳۳۱ به فرمانداری نظامی آبادان (پس از خلع ید از انگلیسها) منصوب شد. در نیمه اردیبهشت ۱۳۳۲ به دادگاه عالی انتظامی قضات در دستگاه دگرگون شده اداره دادرسی ارتش که طبق لوایح قانونی دکتر مصدق بنیان گذاری شده بود به نام دادیار منتقل گردید. لیکن دکتر مصدق او را به وزارت دارایی با سمت رئیس اداره کل غله و نان مامور داشت. بزرگمهر خود می گوید : «حدود سه ماه و سه روز در اداره غله بودم. سه روز بعد از ۲۸ مرداد ۱۳۳۲،  گویا با تلقین سید ضیاء الدین طباطبایی به سپهبد زاهدی، نخست وزیر زمان، و خطرناک معرفی کردن من در سمت ریاست اداره غله مرا از اداره غله بیرون کردند...[دیگر] کاری در ارتش نداشتم و بنا شد جزو هیئت های بازرسی منتخب بازرسی کل کشور (وزارت دادگستری) به استانها و شهرستانها بروم که وکالت مصدق را به شرحی که بعدها خواهد آمد خودم برای خودم تدارک دیدم».

او در دادگاه نظامی، وکالت تسخیری دکتر محمد مصدق را بر عهده گرفت. اما در اندک مدّت، چنان اعتماد موکل خود را جلب کرد که در دادگاه تجدید نظر، از طرف خود دکتر مصدّق، به عنوان وکیل مدافع برگزیده شد.

نویسنده نامی، بزرگ علوی (۱۳۷۵- ۱۲۸۲) درباره کار مهمّ سرهنگ بزرگمهر در کتابِ نامه های برلن (به کوشش ایرج افشار) چنین گفته است:

  « در عرض دویست سال از زمان پایه گذاری سلسله قاجار و پهلوی تا سرنگونی محمد رضا شاه هیچ یک از نخست وزیران ایران نتوانسته اند مانند دکتر مصدّق بنیادی چنین پابرجا در تاریخ باقی گذارد که آثار آن قرن ها نام او را زنده نگاه خواهد داشت. [از او] چیزی جز تقریرات باقی نمانده است که سیاستمدار کار کشته در ناگوارترین ساعات زندگی اش، در روزهایی که جانش هر آن در خطر بوده است، برای وکیل مورد اعتمادش سرهنگ جلیل بزرگمهر نقل کرده است و وی جرات کرده داشته است آن ها را برای ایرانیان حفظ کند.

بنا بر مقدمه ای که ایرج افشار بر تقریرات نوشته، همه یادداشت های سرهنگ بزرگمهر را دکتر مصدّق خوانده و مطالعه کرده، در حواشی آن علامت هایی گذاشته است، حاکی از این که تصحیح و تاکید مطالب [را] در نظر گرفته بوده. دلیل صحت، سپاسگزاری موکل از "رفتار جوانمردانه" وکیل است که دوازده سال پس از محاکمه دستوری ابراز کرده، "بقا و سلامت ایشان و خانوداده محترمشان را از خدا" خواستار شده است. یک دلیل دیگر، توافق نکته های عمده تقریرات با ذکر خاطراتی است که دکتر مصدّق در گفتارهای سیاسی در شرح احوال خود در مجلس و محافل ابراز داشته است».

سرهنگ بزرگمهر در سال ۱۳۲۰ با منیژه صالح (برادر زاده الهیار صالح) ازدواج کرد و چهار فرزند به نام های سیمین، شیرین، فرهاد و فرزاد داشت. او در دوم مهر ماه ۱۳۸۶ در سن ۹۵ سالگی دیده از جهان فرو بست.     

 

از سرهنگ بزرگمهر از آغاز انقلاب تا کنون، این آثار انتشار یافته است:

 

- تقریرات مصدق در زندان (۱۳۵۹)، تنظیم از ایرج افشار، تهران، سازمان کتاب

    توضیح : چاپ کامل این اثر با عنوان زیر عرضه شده :

    رنج های سیاسی دکتر مصدق (تنظیم از عبدالله برهان، روایت، ۱۳۷۰)

- دکتر مصدق در محکمه نظامی (۱۳۶۶۲ جلد، تهران، نشر تاریخ ایران

     توضیح : چاپ یک جلدی با همان عنوان (چاپ دوم، نیلوفر، ۱۳۶۹، چاپ سوم، نیلوفر، ۱۳۷۸)

- دکتر محمد مصدق در دادگاه تجدید نظر نظامی (۱۳۶۵)، تهران، شرکت سهامی انتشار
 

- دکتر مصدق و رسیدگی فرجامی در دیوان کشور (۱۳۶۵)، با شرحی از ناصر پاکدامن، تهران، شرکت سهامی انتشار
 

- خاطرات جلیل بزرگمهر از دکتر محمد مصدق (۱۳۷۳)، تهران، انتشارات ناهید
 

- خاطرات سرهنگ جلیل بزرگمهر(۱۳۷۷)، تهران، نشر علم
 

- ناگفته ها و کم گفته ها از دکتر محمد مصدق و نهضت ملی ایران (۱۳۷۹)، تهران، کتاب نادر
 

- مصدق به بیان تصویر (۱۳۸۰ - ۱۳۸۲ - ۱۳۸۵)، تهران، انتشارات علم

توضیح : چاپ دوم آن در سال ۱۳۸۲ و چاپ سوم در ۱۳۸۵ انجام گرفته است.

      

برای اطلاعات بیشتر در مورد آثار سرهنگ جلیل بزرگمهر اینجا کلیک کنید.